Khi xây dựng khu lăng mộ đá cho gia đình hoặc dòng họ, nhiều gia chủ thường quan tâm trước tiên đến mẫu mộ và lăng thờ mà chưa hình dung đầy đủ các hạng mục cần có trong toàn bộ khuôn viên. Xác định rõ lăng mộ đá gồm những hạng mục nào ngay từ đầu giúp gia đình dễ hình dung mặt bằng, chủ động ngân sách và hạn chế phải thay đổi bố cục khi công trình đã thi công.
Lăng mộ đá gồm những hạng mục nào?
Một khu lăng mộ đá thường gồm nhiều hạng mục có chức năng khác nhau nhưng được thiết kế trong cùng một tổng thể. Mộ đá là phần chính, còn lăng thờ, cuốn thư, cổng, lan can, đồ thờ, sân và lối đi hoàn thiện không gian chung.
Kích thước và vị trí của từng phần cần được tính toán đồng bộ. Nếu mộ quá lớn, lối đi có thể bị thu hẹp; nếu lăng thờ hoặc cổng không cân xứng với khu đất, tổng thể dễ mất sự hài hòa.
Mộ đá
Mộ đá là hạng mục chính và thường chiếm phần lớn diện tích trong khu lăng mộ. Số lượng mộ, kích thước và cách sắp xếp các phần mộ là cơ sở để xác định diện tích còn lại cho lăng thờ, sân, lối đi và các hạng mục bao quanh.
Tùy nhu cầu, gia đình có thể lựa chọn mộ không mái, mộ một mái, mộ hai mái, mộ ba mái, mộ bành, mộ tròn hoặc những kiểu dáng khác. Không nên chọn từng mẫu riêng lẻ trước khi xác định tổng thể, bởi kiểu dáng và kích thước mộ cần phù hợp với diện tích khu đất và số lượng phần mộ.
Với khu lăng mộ có nhiều phần mộ, việc thống nhất kích thước và cách bố trí ngay từ đầu sẽ giúp các hàng mộ đồng đều, dành đủ khoảng trống cho lối đi và giữ được sự cân đối của toàn khuôn viên.
Lăng thờ chung
Lăng thờ chung là nơi thờ cúng chung và thường được đặt ở vị trí tạo điểm nhấn cho toàn bộ khuôn viên. Tùy quy mô công trình, lăng thờ có thể thiết kế một mái, hai mái hoặc ba mái.
Kích thước lăng thờ cần tương xứng với số lượng mộ và diện tích khu đất. Nếu quá lớn, sân và lối đi sẽ bị thu hẹp; nếu quá nhỏ, công trình dễ mất cân đối.
Mái, cột, bệ, câu đối và hoa văn cũng nên được lựa chọn đồng bộ với mộ đá và các hạng mục khác thay vì chọn riêng từng phần.
Gia chủ có thể tham khảo các mẫu lăng thờ đá trước khi lựa chọn phương án phù hợp.
Cuốn thư đá
Cuốn thư đá thường được đặt phía sau cổng, vừa tạo điểm nhấn cho mặt tiền vừa mang ý nghĩa phong thủy theo quan niệm truyền thống. Khoảng cách giữa cổng và cuốn thư cần đủ để tạo lối đi thuận tiện, đồng thời bảo đảm tỷ lệ phù hợp với mặt tiền khuôn viên.
Kích thước cuốn thư nên được tính cùng với chiều rộng cổng, khoảng sân phía trước và lan can. Cuốn thư quá lớn có thể khiến lối vào trở nên chật, trong khi mẫu quá nhỏ sẽ khó tạo sự cân đối với tổng thể.
Vì vậy, cuốn thư không nên được lựa chọn riêng lẻ mà cần tính cùng với cổng và phương án bố trí khuôn viên.
Tham khảo những mẫu cuốn thư đá đẹp để có lựa chọn phù hợp
Cổng đá
Cổng đá tạo lối ra vào và hoàn thiện phần mặt tiền của khu lăng mộ. Tùy diện tích và phong cách kiến trúc, gia đình có thể lựa chọn cổng song trụ, cổng tứ trụ hoặc cổng tam quan.
Khu đất nhỏ nên ưu tiên mẫu cổng có tỷ lệ gọn để dành diện tích cho sân và lối đi. Với khuôn viên rộng, cổng có thể thiết kế bề thế hơn để tương xứng với lăng thờ và toàn bộ công trình.
Cổng cũng cần đồng bộ về chất liệu, tỷ lệ và hoa văn với cuốn thư, lan can và lăng thờ để mặt tiền có sự thống nhất.
Lan can đá
Lan can đá được sử dụng để phân định ranh giới và tạo sự hoàn chỉnh cho khuôn viên lăng mộ. Tùy mặt bằng, lan can có thể bao quanh toàn bộ khu đất hoặc được bố trí theo từng khu vực, kết hợp với cổng và lối ra vào.
Chiều cao và kiểu dáng lan can cần cân đối với cổng, lăng thờ và tỷ lệ chung của khuôn viên. Với khu đất nhỏ, nên ưu tiên những mẫu có thiết kế thoáng, ít chi tiết để không tạo cảm giác bí và chật. Khuôn viên rộng có thể sử dụng mẫu chạm hoa văn nổi bật hơn để tạo điểm nhấn.
Đồ thờ đá
Đồ thờ đá là nhóm hạng mục phục vụ việc thờ cúng, thường gồm lư hương, bàn lễ, hương án, đèn đá và một số sản phẩm khác. Các sản phẩm này thường được bố trí quanh lăng thờ nên kích thước cần phù hợp với không gian phía trước.
Không phải khu lăng mộ nào cũng cần đầy đủ các loại đồ thờ. Gia đình có thể lựa chọn dựa trên diện tích, nhu cầu sử dụng và quy mô của lăng thờ chung.
Khuôn viên và lối đi
Khuôn viên và lối đi kết nối các hạng mục thành một tổng thể và ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng sau khi hoàn thiện.
Lối đi nên được tính ngay khi bố trí mộ thay vì tận dụng phần diện tích còn lại. Cần dành đủ khoảng trống để di chuyển giữa các hàng mộ, tiếp cận lăng thờ và sử dụng sân phía trước khi gia đình về thăm mộ.
Tùy hình dạng khu đất, lối đi có thể bố trí theo trục chính từ cổng vào lăng thờ hoặc kết hợp với các lối phụ giữa các khu mộ.
Các hạng mục trang trí
Sau khi xác định các hạng mục chính, gia đình có thể bổ sung cây xanh, chậu cảnh, nghê đá hoặc một số sản phẩm trang trí khác.
Những chi tiết này nên được bố trí sau khi hoàn thiện phương án mặt bằng để không ảnh hưởng đến lối đi, tầm nhìn và tỷ lệ của mộ, lăng thờ.
Với khu đất nhỏ, nên hạn chế số lượng và kích thước hạng mục trang trí để giữ không gian thông thoáng.
Cách bố trí các hạng mục trong lăng mộ đá
Không có một sơ đồ cố định cho mọi khu lăng mộ. Cách bố trí phụ thuộc vào hình dạng khu đất, vị trí đường vào, số lượng mộ và quy mô công trình. Tuy nhiên, các hạng mục nên được xác định theo một mặt bằng chung thay vì chọn từng mẫu riêng lẻ rồi ghép lại.
Với khu đất có mặt tiền thuận lợi, một phương án phổ biến có thể bố trí theo trục:
Cổng đá → cuốn thư → sân và lối đi → lăng thờ chung → khu mộ
Lan can được bố trí theo ranh giới khuôn viên, trong khi đồ thờ tập trung quanh khu vực lăng thờ. Với khu đất dài hoặc hẹp, lăng thờ có thể đặt ở cuối khuôn viên; mặt bằng rộng và vuông vắn có thể có cách bố trí khác.
Trong mọi trường hợp, số lượng, kích thước và vị trí các phần mộ nên được xác định trước. Sau đó mới cân đối lăng thờ, sân, lối đi, cổng, cuốn thư và lan can.
Tham khảo cách bố trí thực tế qua công trình lăng mộ đá tại Hà Tĩnh.
Nếu cần xây dựng phương án theo diện tích, số lượng mộ và nhu cầu riêng của từng gia đình hoặc dòng họ, có thể tham khảo thêm bài thiết kế lăng mộ đá đẹp cho gia đình, gia tộc.
Kết luận
Một khu lăng mộ đá có thể gồm mộ đá, lăng thờ chung, cuốn thư, cổng, lan can, đồ thờ, sân và lối đi cùng một số hạng mục trang trí. Không phải công trình nào cũng cần đầy đủ tất cả các phần; số lượng và quy mô nên được xác định dựa trên diện tích khu đất, số lượng mộ và nhu cầu sử dụng.
Quan trọng nhất là xác định mặt bằng tổng thể trước khi lựa chọn từng hạng mục. Khi mộ đá, lăng thờ và các phần bổ sung được tính toán đồng bộ, khu lăng mộ sẽ có tỷ lệ cân đối, thuận tiện sử dụng và hạn chế phải thay đổi trong quá trình thi công.
