Bình phong đá (cuốn thư) là hạng mục quan trọng giúp che chắn, điều hòa luồng khí và hoàn thiện tính thẩm mỹ cho khu lăng mộ dòng họ. Để công trình được trọn vẹn nhất, bài viết này sẽ chia sẻ cách đặt bình phong chuẩn xác được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế của các nghệ nhân Đá mỹ nghệ An Khang.
Bình phong đá đặt ở vị trí nào trong khu lăng mộ?
Vị trí chuẩn của bình phong đá là phía bên trong cổng, nằm thẳng trục lối vào chính của khu lăng mộ. Khi nhìn từ ngoài vào, bình phong che khuất toàn bộ tầm nhìn thẳng vào khu mộ, buộc người vào phải đi vòng qua hai bên.
Về phong thủy, nguyên lý đặt bình phong xuất phát từ quan niệm “trực xung”: khi lối đi thẳng tắp dẫn thẳng vào huyệt mộ, luồng khí xấu có thể theo đó xâm nhập. Bình phong đóng vai trò tấm lá chắn, phá vỡ đường đi thẳng đó, giữ cho khí trường bên trong khu mộ được ổn định và thanh tịnh.
Cách bố trí cơ bản trong một khu lăng mộ đầy đủ sẽ là: cổng đá ở ngoài cùng, bình phong đặt ngay phía sau cổng, lăng thờ ở cuối trục chính, mộ đá bố trí xung quanh hai bên lăng thờ. Trục đường nội bộ từ cổng vào lăng thờ phải thẳng, bình phong nằm chặn ngay đầu trục đó.
Quy tắc kích thước và chất liệu khi đặt bình phong đá
Chiều rộng bình phong phải lớn hơn chiều rộng cổng
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Nhìn từ phía trước, bình phong phải che khuất hoàn toàn chiều ngang của cổng đá. Nếu bình phong nhỏ hơn cổng, tà khí và người lạ vẫn có thể nhìn thẳng vào, bình phong mất đi toàn bộ công năng.
Ví dụ thực tế thường gặp tại xưởng Đá mỹ nghệ An Khang: cổng đá rộng 107cm thì bình phong nên chọn kích thước 133cm hoặc 147cm. Các con số này đều nằm trong cung tốt của thước Lỗ Ban âm trạch, vừa đảm bảo che chắn đủ, vừa hợp phong thủy.
Khoảng lùi vào trong: vừa đủ một người đi
Bình phong không đặt sát cổng mà lùi vào một khoảng vừa đủ để một người có thể đi lọt qua hai bên. Khoảng cách này vừa tạo lối đi, vừa đảm bảo công năng chắn gia súc: trâu, bò không thể đi vào vì không đủ chỗ xoay xở. Đây là điều đặc biệt cần tính toán với các khu nghĩa trang ở vùng nông thôn, nơi gia súc thường thả rông.
Không chọn mẫu bình phong có thêm 2 cột đá
Trên thị trường có nhiều mẫu bình phong đi kèm hai cột đá hai bên. Nếu đặt hạng mục này sát ngay sau cổng, vị trí vốn đã có hai cột của cổng đá, thêm hai cột nữa sẽ gây rối mắt, nặng nề và mất cân đối tổng thể. Nên chọn mẫu bình phong đơn, không cột, khi đặt ở vị trí liền sau cổng.
Chất liệu đá phải đồng bộ với cổng và lan can
Bình phong, cổng đá và lan can là ba hạng mục nhìn thấy đầu tiên khi bước vào khu lăng mộ. Ba hạng mục này nên dùng cùng một loại đá, cùng màu sắc và vân đá. Nếu cổng làm bằng đá xanh đen Thanh Hóa thì bình phong cũng nên dùng đá xanh đen Thanh Hóa, không nên trộn lẫn đá xanh rêu hay đá hoa cương vào, sẽ phá vỡ sự nhất quán của toàn bộ công trình.
Ví dụ: đối với công trình khu lăng mộ đá có diện tích chiều ngang là 4m2, dài 8m2 thì cũng có đầy đủ các hạng mục như lăng thờ, tường bao quanh, cổng, bình phong và phần mộ. Thì việc đặt bức bình phong sao cho cân đối, hài hoà với phần cổng và phần quy hoạch của tổng công trình là được.
Khi đặt bình phong đá thì gia chủ cần tính xem trong khu lăng mộ đó còn cần phải quy hoạch những gì để đặt bức bình phong đó cho phù hợp. Vì vậy, cần lưu ý những điều cơ bản sau để đặt bình phong hợp lý đó là diện tích, quy hoạch về công năng sử dụng như thế nào.
Thậm chí có những nghĩa trang chăn nuôi cả gia súc ( trâu, bò) ở trong đó thì việc đặt bức bình phong trong trường hợp này phải tính làm sao để đặt lùi ra ngoài để trâu, bò không đi vào trong được. Vì có rất nhiều nghĩa trang, nhất là ở các vùng quê thì nhiều khi trâu, bò đi vào được thì dẫn đến công trình ở bên trong không được ổn cho lắm.
Cách đặt bình phong theo diện tích khu lăng mộ
Không có một công thức cố định nào áp dụng cho mọi khu lăng mộ. Cách đặt bình phong phụ thuộc vào diện tích thực tế và quy hoạch tổng thể của công trình.
Khu lăng mộ diện tích tiêu chuẩn (từ 4m x 8m trở lên)
Đây là trường hợp phổ biến nhất. Khu vực có đủ chiều sâu để đặt bình phong ngay sau cổng, giữ khoảng cách hợp lý với lăng thờ phía sau. Gia chủ cần tính tổng diện tích trước, xác định vị trí lăng thờ, mộ đá, sau đó mới quyết định kích thước và vị trí bình phong cho cân đối.
Khu lăng mộ diện tích nhỏ
Với những khu lăng mộ có chiều sâu hạn chế, không đủ không gian đặt bình phong trước cổng mà vẫn đảm bảo lối đi thông thoáng, có thể bố trí một bình phong nhỏ hơn ở phía trong, đặt ngay trước lăng thờ chung (còn gọi là hậu bành). Cách này vẫn giữ được ý nghĩa phong thủy cho công trình dù diện tích bị giới hạn.
Trường hợp nghĩa trang có gia súc thả rông
Ở một số nghĩa trang vùng quê, trâu bò được thả vào chăn thả trong khu nghĩa trang. Trong trường hợp này, cần tính toán đặt bình phong lùi ra sát cổng hơn, thậm chí để bình phong lấn ra ngoài cổng một phần, sao cho gia súc không thể đi vòng qua hai bên và vào được bên trong. Đây là ưu tiên thực tế cần đặt lên trên bố cục thẩm mỹ.
